Ο Θωμάς Σίδερης, ένας πολυδιάστατος ανθρωπογεωγράφος, δημοσιογράφος και κινηματογραφιστής και με εξαιρετικές παραγωγές ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ στο ενεργητικό του, φιλοξενήθηκε στην εκπομπή “Ennitime is a good time” με την Έννη Λεβέντη και τον Κώστα Ανέστη, με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Στη σκιά της τσιμινιέρας», τη ραδιοφωνική του πορεία αλλά και την πρόσφατη απομάκρυνση του από την ΕΡΤ.

Το βιβλίο του Θωμά Σίδερη, “Στη σκιά της τσιμινιέρας”, εστιάζει στην εργατική τάξη του Πειραιά (απ τον οποίον κατάγεται και ο ίδιος) από τις αρχές του 20ού αιώνα και κατά τα μεσοπολεμικά χρόνια, όταν εσωτερικοί μετανάστες και πρόσφυγες από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη Συνθήκη της Λωζάνης, συνέρρεαν στην περιοχή για να εργαστούν στα εργοστάσια. Ο Πειραιάς οραματιζόταν να γίνει το “Μάντσεστερ” της νοτιοανατολικής Ευρώπης, με εργοστάσια να αναπτύσσονται σε όλη την παραλιακή ζώνη, από το λιμάνι έως το Πέραμα. Το εργοστάσιο λιπασμάτων στη Δραπετσώνα, που λειτουργούσε με καινοτόμες συνθήκες, απασχολούσε κυρίως Μικρασιάτες και άλλους πρόσφυγες.

 

Ο Σίδερης επισημαίνει ότι οι πρόσφυγες χρησιμοποιήθηκαν ως φθηνά εργατικά χέρια, και πως οι γυναίκες πρόσφυγες υπέστησαν ακόμα μεγαλύτερη εκμετάλλευση, οδηγούμενες συχνά σε εργασία ως εσωτερικές ή ακόμα και σε κυκλώματα πορνείας. Αναφέρει και τα Βούρλα, ένα περιώνυμο κρατικό πορνείο του Πειραιά από τον 19ο αιώνα, που αργότερα έγινε φυλακή και απασχόλησε την επικαιρότητα για την εντυπωσιακή απόδραση κομμουνιστών κρατουμένων.

Ο συγγραφέας, μεγαλωμένος ο ίδιος κάτω από τη τσιμινιέρα του Αγίου Γεωργίου, αποκαλύπτει ότι το υλικό του βιβλίου προέρχεται από τη διδακτορική του διατριβή, αλλά και από δημοσιογραφικές και κινηματογραφικές του έρευνες, όπως συνεντεύξεις για τα ντοκιμαντέρ του. Το βιβλίο, αν και βασίζεται σε επιστημονική τεκμηρίωση, είναι εκλαϊκευμένο και απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό. “Φυσικά διαβάζεται από τον οποιοδήποτε αναγνώστη”, τονίζει ο ίδιος. Ο Σίδερης παρομοιάζει την κατάσταση του Πειραιά με αυτή του Βόλου, ο οποίος επίσης υποδέχτηκε πρόσφυγες και ανέπτυξε βιομηχανική ταυτότητα. Σημειώνει, ωστόσο, ότι η Ελλάδα δεν έγινε ποτέ μια ισχυρή βιομηχανική χώρα, λόγω της διαπλοκής μεταξύ επιχειρηματιών και κράτους.

Ακούστε ολόκληρη τη συνέντευξη

Αναφερόμενος στη ραδιοφωνική του δράση, ο Θωμάς Σίδερης επισημαίνει την απουσία ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ από την ΕΡΤ, γεγονός που τον οδήγησε να δημιουργήσει σειρές όπως η “Αφύλακτη Διάβαση” και τα “Γήπεδα της Ιστορίας” με θέματα υπεράσπισης ανθρώπινων δικαιωμάτων, ρατσισμού, ξενοφοβίας, αντισημιστισμού κλπ. Περιγράφει τη δημιουργία ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ ως μια απαιτητική διαδικασία που μπορεί να ξεκινήσει χρόνια πριν την εκπομπή. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, διαχωρίζει σαφώς τα ραδιοφωνικά ντοκιμαντέρ από τα podcast, υπογραμμίζοντας ότι το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ έχει πολλαπλά δομικά στοιχεία και άξονες αφήγησης, όπως προφορικές μαρτυρίες, ηχητικά τεκμήρια και μουσικά θέματα, σε αντίθεση με το podcast που συνήθως έχει έναν άξονα αφήγησης.

Για την πρόσφατη απομάκρυνση του από την ΕΡΤ, ο κ. Σίδερης εξομολογείται ότι ήταν ένα ψυχολογικό σοκ, αλλά ταυτόχρονα βλέπει το τέλος ως μια “καινούργια ενδιαφέρουσα αρχή”. Μάλιστα, κάποια από τα ντοκιμαντέρ του θα φιλοξενούνται πλέον σε μορφή podcast στην “Εφημερίδα των Συντακτών”.